سیستم بویایی یک فرد یا همان حس بویایی بخشی از سیستم حسی برای بویایی است. اکثر پستانداران و خزندگان یک سیستم بویایی اصلی دارند. وظیفه سیستم بویایی شناسایی مواد فرار موجود در هوا می باشد (olfactory system) سیستم فرعی بویایی محرک های مایع را حس می کند. احساس بو و طعم توسط سیستم چشایی انجام می گیرد. این دو در سیستمی خاص اطلاعاتی را از طعم و مزه و عنصر شیمیایی به مغز ارسال می کنند. ولی گاهی فرد به اختلال بویایی مبتلا می شود که به آن Olfactory Dysfunction گفته می شود. در ادامه قصد داریم به رابطه این بیماری با بیماری های آلزایمر و پارکینسون بپردازیم.
اختلال بویایی چیست؟
این اختلال، همانطور که از نامش پیداست، نشان از ناتوانی در بویایی است که می تواند ناتوانی کامل در بویایی یا ناتوانی جزئی در بویایی باشد. این اختلال می تواند حاصل چندین نوع بیماری باشد که ممکن است موقت یا دائمی باشد. از دست دادن بویایی می تواند به دلیل مشکلاتی در بینی، مغز یا سیستم عصبی رخ دهد. اگر در بویایی دچار مشکل شده اید، هر چه سریع تر به پزشک مراجعه نمایید چرا که در موارد خاص، این نشانه یک مشکل اساسی جدی تر است.
علل اختلال در بویایی
همانطور که گفته شد، این اختلال می تواند موقت یا دائمی باشد. از دست دادن موقت بویایی معمولا همراه با آلرژی یا عفونت های باکتریایی یا ویروسی رخ می دهد، که عبارتند از :
- سرماخوردگی
- آلرژی بینی
- تب یونجه
- آنفولانزا
با افزایش سن، اختلال در حس بویایی امری طبیعی محسوب می شود. این اختلال معمولاً به جای ناتوانی کامل در بویایی، یک حس بویایی تحریف شده است.
سایر عواملی که می تواند سبب اختلال در بویایی شود، به شرح زیر است :
- اختلالات عصبی مانند بیماری پارکینسون یا بیماری هانتینگتون
- زوال عقل (از دست دادن حافظه)، مانند آلزایمر
- عفونت های ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی
- سینوزیت (عفونت سینوس)
- استفاده از ضد احتقان بینی
- تومورهای بینی یا جراحی
- اختلالات هورمونی
- تومورها در مغز
- پرتو درمانی
- جراحت سر
- سوء تغذیه
برخی از داروهای تجویزی مانند آنتی بیوتیک ها و داروهای فشار خون بالا نیز می توانند حس چشایی یا بویایی شما را تغییر دهند.
تشخیص علل اختلال بویایی
اگر حس بویایی ضعیف دارید، قبل از استفاده از محصولات درمانی بدون نسخه (OTC) با پزشک خود مشورت کنید. هنگامی که برای اولین بار متوجه تغییرات در بویایی و سایر علائم در خود شدید، به پزشک خود اطلاع دهید.
پاسخ به سوالات زیر می تواند به پزشک کمک کند تا مشخص کند چه عللی ممکن است سبب اختلال حس بویایی شود :
- آیا می توانید بوی برخی از غذاها را کاملا شفاف حس کنید ولی برخی غذاهای دیگر را نه؟
- آیا اخیرا دچار سرماخوردگی یا آنفولانزا شده اید؟
- آیا به تازگی آلرژی دارید یا داشته اید؟
- آیا می توانید طعم غذاها را بچشید؟
- آیا دارویی مصرف می کنید؟
- چه علائم دیگری دارید؟
پس از بررسی سابقه پزشکی شما، پزشک معاینه فیزیکی بینی را انجام می دهد تا ببیند که آیا دچار انسداد مجرای بینی هستید یا نه. این آزمایش ها ممکن است شامل موارد زیر باشد :
- سی تی اسکن
- اسکن ام آر آی
- اشعه ایکس
- آندوسکوپی بینی (بررسی مجرای بینی با یک لوله نازک حاوی دوربین)
این آزمایش ها به پزشک کمک می کند تا ساختارهای داخل بینی شما را بیشتر ببیند. آزمایش های تصویربرداری نشان می دهد که آیا پولیپ یا رشد غیر طبیعی دیگری وجود دارد که مجرای بینی شما را مسدود کرده است. آنها همچنین می توانند به تعیین اینکه آیا رشد غیرطبیعی یا تومور در مغز حس بویایی شما را تغییر می دهد کمک کند. در برخی موارد، پزشک ممکن است برای تشخیص نیاز به نمونه برداری از سلول های داخل بینی داشته باشد.
ارتباط اختلال بویایی و بیماری آلزایمر
تحقیقات و مطالعاتی در زمینه اختلال بویایی صورت گرفته است تا ارتباط بین اختلال بویایی و بیماری آلزایمر مشخص گردد. ۶۰ بیمار مبتلا به بیماری زوال عقل مورد بررسی قرار گرفتند و ۳۷ بیمار به دلیل بیماری آلزایمر به اختلال شناختی خفیف مبتلا بودند. با آزمایشات مختلفی مانند HRS و آزمایش Sniffin’ Sticks اختلال بویایی سنجیده شد. بیماران به دو گروه تقسیم شدند. افرادی که به آلزایمر مبتلا هستند و همچنین از اختلال بویایی رنج می برند. افرادی که به آلزایمر مبتلا هستند ولی به اختلال بویایی مبتلا نیستند.
علائم شناختی و عصب شناسی با مقیاس های مربوطه سنجیده شدند. همچنین فعالیت های زندگی روزانه با سنجش های مربوطه مشخص گردید. با آمارهایی که به دست آمد به این نتیجه رسیدند که میزان شیوع اختلال بویایی طبق گزارشات خود فرد در افراد مبتلا به آلزایمر ۱۰ درصد،۱۳.۵ درصد و ۱۸.۳ درصد است. در آزمایش HRS این درصد ها کمی متفاوت است و اعداد به دست آمده ۶.۷ درصد ، ۲۴.۳ درصد و ۴۸.۳ درصد است. در آزمایش Sniffin’ Sticks هم این درصد ها به صورت ۳.۳ درصد ، ۱۳.۵ درصد و ۶۵ درصد بوده است.
آزمایش HRS برای غربالگری حس بویایی در بیماران مبتلا به MCI در نتیجه بیماری آلزایمر است. آزمایش Sniffin’ Sticks برای بررسی اختلال بویایی در بیماران مبتلا به آلزایمر است. بیمارانی که هم به آلزایمر و هم به اختلال بویایی مبتلا هستند نقص های شناختی شدید و اختلالاتی در توجه دارند.
ارتباط اختلال بویایی و بیماری پارکینسون
بیماری پارکینسون یک بیماری عصبی مغزی می باشد که با تجمع پاتولوژیک آلفا سینوکلئین در مغز و پیرامون بافت های عصبی همراه است. مراحل اولیه سینوکلئین پاتی اغلب در اختلال حرکات سریع چشم و اختلال خواب وجود دارد. نشانگرهای بالینی که بیان کننده پیشرفت بیماری از اختلال خواب به سینوکلئین پاتی است، شامل ناقل دوپامین غیر طبیعی و علائم محرک و غیر محرک است.
به غیر از قدرت تشخیص بالای آزمایشات تصویری DAT و محرک های غیر طبیعی این موارد نشانگرهای ابتدایی نیستند . از ۲۰ سال قبل از نمود بیماری علائم غیر محرک مانند نوعی کوررنگی و اختلالات بویایی با آزمایشاتی خاص قابل تشخیص هستند. آنالیز جزئی اختلال کوررنگی و بویایی می توانند اطلاعات ارزشمندی را در اختیار قرار دهند. به بیان دیگر نشانه های اولیه بیماری پارکینسون و بیماری های مربوطه را بیان می کند.
منبع : https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30574420 و https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30414359
سلام ، من از ناحیه پشت سر دچار شکستگی ناشی از برخورد با لبه جدول سیمانی شدم و مدت ده دقیقه بیهوش بودم و وقتی به هوش اومدم مقدار زیادی خون ازم رفته بود و بلا فاصله اورژانس اومد و بردن بیمارستان ، ضربه شدید و زخم هم عمیق بود ولی خوشبختانه بعد از سی تی اسکن دکتر اورژانس گفتن که جمجمه اسیب ندیده و بعد از یک روز مرخص شدم ، ولی همچنان وقتی میشینم و یا بلند میشم و میخوابم سرگیجه دارم و بعد چند ثانیه خوب میشه ، مهمتر از همه بعد از این اتفاق حس بویایی م و کاملا از دست دادم ، با توجه به اینکه عصب بویایی جلو سر هست ،. علت از بین رفتن حس بویایی من چی میتونه باشه ، و اینکه ممکنه برگرده یا خیر ؟! متشکرم