۱۱ علل رایج آبریزش بینی و حساسیت های مربوط به آن

آبریزش بینی یکی از علائم شایعی است که ممکن است در اثر سرماخوردگی، آلرژی، تغییرات آب‌وهوایی یا عوامل دیگری ایجاد شود اما آیا هر نوع آبریزش بینی طبیعی است و چه زمانی می‌تواند نشانه یک مشکل جدی‌تر باشد؟ توجه به رنگ ترشحات، مدت زمان ادامه علائم و نشانه‌های همراه می‌تواند در تشخیص علت آبریزش اهمیت داشته باشد. شناخت عوامل ایجادکننده و روش‌های کنترل آن به افراد کمک می‌کند در زمان مناسب برای درمان اقدام کنند و به هیچ عنوان هم نباید دارویی را بدون تجویز پزشک مصرف کنید.

علت آبریزش بینی

آبریزش بینی می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود و گاهی یک واکنش طبیعی بدن برای پاک‌سازی مجاری بینی است از همین رو شناخت علت اصلی آبریزش به انتخاب روش مناسب برای کنترل علائم و پیشگیری از تداوم آن کمک می‌کند.

آلرژی

آلرژی‌های داخلی و خارجی می‌توانند باعث واکنش آلرژیک شوند. آلرژن ها عبارتند از:

• گرد و خاک
• گرده
• ابروسیا
• شوره حیوانات خانگی

آلرژن‌ها علائمی مانند عطسه، سردرد یا گلودرد ایجاد می کنند این ذرات استنشاق شده همچنین می توانند مجرای بینی را تحریک کنند و در نتیجه مخاط اضافی و آبریزش بینی ایجاد شود از همین رو برای مقابله با آلرژی و کاهش آبریزش بینی، قرار گرفتن در معرض موادی که باعث واکنش می شوند را محدود کنید. بسیاری از آنتی هیستامین های بدون نسخه (OTC) می توانند هیستامین را مسدود کرده و پاسخ آلرژیک را متوقف کنند ولی اگر این داروها موثر نبودند از پزشک خود در مورد آنتی هیستامین های تجویزی سوال کنید.

سرماخوردگی

سرماخوردگی می‌تواند باعث التهاب غشای مخاطی بینی و در نتیجه افزایش ترشح مخاط شود و گاهی نیز گرفتگی بینی ایجاد کند. سرفه، گلودرد و احساس خستگی از دیگر علائم شایع سرماخوردگی هستند درمان اختصاصی برای سرماخوردگی وجود ندارد، اما داروهای بدون نسخه (OTC) می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند از همین رو استراحت کافی، نوشیدن مایعات و مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین C نیز ممکن است به بهبود حال عمومی کمک کند.

یکی از باورهای نادرست درباره سرماخوردگی، ضرورت مصرف آنتی‌بیوتیک برای درمان آن است. آنتی‌بیوتیک‌ها برای عفونت‌های باکتریایی تجویز می‌شوند و بر عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی تأثیری ندارند؛ بنابراین مصرف آن‌ها باید تنها با تشخیص و تجویز پزشک انجام شود.

سینوزیت

سینوزیت یا التهاب سینوس‌ها گاهی پس از سرماخوردگی ایجاد می‌شود و زمانی رخ می‌دهد که حفره‌های اطراف مجاری بینی دچار التهاب شوند. این التهاب می‌تواند باعث افزایش ترشح مخاط و در نتیجه آبریزش یا گرفتگی بینی شود. سردرد، احساس فشار یا درد در ناحیه صورت و ترشحات بینی از دیگر علائم احتمالی سینوزیت هستند، درمان هم با توجه به علت و شدت بیماری متفاوت است و ممکن است شامل داروهای مسکن، اسپری‌های کورتیکواستروئیدی بینی یا در صورت تشخیص عفونت باکتریایی، آنتی‌بیوتیک باشد.

برای مطرح کردن سوالات و دریافت مشاوره تخصصی از دکتر رزیتا جعفری بهترین متخصص گوش و حلق و بینی، فرم زیر را با دقت تکمیل کرده و درخواست خود را ثبت کنید.

آنفولانزا

ویروس آنفولانزا سبب التهاب غشای مخاطی بینی می شود. این بیماری بسیار مسری است و علائم آن می تواند شامل موارد زیر باشد :

• تب
• دردهای عضلانی
• لرز
• سردرد
• خستگی

داروهای سرماخوردگی یا آنفولانزای OTC می‌توانند به تسکین علائم و کاهش درد کمک کنند و مواد تشکیل دهنده این داروها هم معمولا شامل یک ضد احتقان، یک کاهش دهنده تب و یک مسکن است. علائم آنفولانزا ممکن است در عرض یک تا دو هفته بهبود یابد.

داروها

حتی اگر دارو برای کمک به کاهش تولید مخاط اضافی در دسترس است، برخی ممکن است باعث آبریزش بینی در برخی افراد شوند. از جمله داروهایی که سبب بروز این مشکل می شوند را می توان داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی، مانند آسپرین و ایبوپروفن دانست که عبارتند از :

• آرام بخش ها
• داروهای ضد افسردگی
• داروهای فشار خون بالا

برای لیستی از عوارض جانبی رایج، برچسب روی داروها را بخوانید. هنگامی که یک دارو باعث آبریزش بینی می شود، این به دلیل رینیت غیر آلرژیک است.

رینیت غیر آلرژیک

رینیت غیر آلرژیک که با نام رینیت وازوموتور نیز شناخته می‌شود، با التهاب مجاری بینی همراه است و علائمی شبیه تب یونجه ایجاد می‌کند. با این حال برخلاف رینیت آلرژیک، این علائم در اثر هیستامین یا تماس با یک آلرژن ایجاد نمی‌شوند و علت مشخصی ندارند. علاوه بر برخی داروها، عواملی مانند تغییرات دما، قرار گرفتن در معرض نور شدید خورشید و بعضی مشکلات زمینه‌ای نیز می‌توانند علائم رینیت غیر آلرژیک را تحریک کنند. آنتی‌هیستامین‌های خوراکی معمولا برای این نوع رینیت اثر قابل‌توجهی ندارند اما استفاده از آنتی‌هیستامین‌های بینی یا اسپری بینی نمکی می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

تغییرات هورمونی

تغییرات هورمونی، به‌ویژه در دوران بارداری، می‌تواند باعث افزایش جریان خون در مخاط بینی و در نتیجه آبریزش یا گرفتگی شود. این وضعیت در برخی افراد بدون وجود عفونت یا آلرژی رخ می‌دهد. معمولا با برطرف شدن عامل هورمونی، علائم نیز کاهش پیدا می‌کنند. در صورت شدید یا طولانی شدن آبریزش، بررسی علت توسط پزشک می‌تواند ضروری باشد.

تغییرات آب‌وهوا و هوای سرد

قرار گرفتن در هوای سرد یا تغییر ناگهانی دما می‌تواند باعث تحریک مخاط بینی و افزایش ترشحات شود. این نوع آبریزش معمولاً موقتی است و پس از دور شدن از عامل محرک کاهش پیدا می‌کند. برخی افراد هنگام ورود از محیط گرم به هوای سرد یا برعکس، واکنش بیشتری نشان می‌دهند در چنین شرایطی محافظت از بینی در برابر هوای بسیار سرد می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

پولیپ بینی

این توده های خوش خیم روی پوشش داخلی بینی به دلیل غشای مخاطی ملتهب است. هنگامی که غشای مخاطی ملتهب می شود، ترشح بیش از حد مخاط باعث آبریزش بینی و ترشحات پس از بینی می شود. سایر علائم پولیپ بینی به شرح زیر است:

• از دست دادن بویایی
• فشار سینوس
• خرناس
• سردرد

پزشک می تواند با تجویز یک اسپری کورتیکواستروئید بینی برای کوچک کردن پولیپ کمک بسیاری کند آن‌ها همچنین ممکن است یک آنتی بیوتیک برای درمان عفونت سینوسی همراه تجویز کنند. بسته به شدت پولیپ، جراحی سینوس می تواند رشد را از بین ببرد.

استفاده بیش از حد از اسپری بینی

اگرچه اسپری های بینی می توانند التهاب بینی را کاهش دهند، اما استفاده بیش از حد از آن ها می تواند اثر بازگشتی داشته باشد و علائم آبریزش بینی را بدتر کند. به طور معمول، شما نباید بیش از پنج روز متوالی از اسپری بینی OTC استفاده کنید. استفاده از اسپری بینی در طولانی مدت می تواند منجر به عفونت های مزمن سینوسی شود که می تواند باعث آبریزش بینی شود. پس از قطع استفاده از اسپری بینی، علائم بینی ممکن است در عرض چند روز یا چند هفته بهبود یابد.

ویروس سنسیشیال تنفسی

این یک ویروس است که باعث ایجاد علائم و عفونت های شبیه سرماخوردگی در ریه ها و مجاری تنفسی می شود. ممکن است در کودکان و بزرگسالان رخ دهد. عفونت در دستگاه تنفسی می تواند منجر به التهاب در مجرای بینی و آبریزش بینی شود.

سایر علائم رایج عبارتند از :

• سرفه خشک
• تب با درجه پایین
• گلو درد
• سردرد

درمان سنسیشیال تنفسی شامل :

• مایعات فراوان
• قطره بینی نمکی
• یک کاهش دهنده تب
• آنتی بیوتیک، در صورت وجود عفونت باکتریایی
• بستری شدن در بیمارستان به دلیل عفونت های شدید

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر آبریزش بینی برای مدت طولانی ادامه داشته باشد به‌طور مکرر تکرار شود یا همراه با علائم دیگری مانند تب، درد و فشار شدید در صورت، ترشحات غلیظ و بدبو یا مشکل در تنفس باشد، بهتر است علت آن توسط پزشک بررسی شود. همچنین در صورتی که علائم با درمان‌های معمول برطرف نشوند یا کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند، مراجعه به متخصص ضروری است. دکتر رزیتا جعفری، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی، می‌تواند با بررسی علائم، وضعیت مجاری بینی و سابقه پزشکی فرد، علت احتمالی آبریزش را ارزیابی کرده و در صورت نیاز، آزمایش‌ها یا بررسی‌های تکمیلی و درمان مناسب را توصیه کند.

روش‌های درمان آبریزش بینی

درمان آبریزش بینی به علت ایجاد آن و شدت علائم بستگی دارد و برای همه افراد یک روش یکسان توصیه نمی‌شود. ابتدا باید عامل زمینه‌ای مانند سرماخوردگی، آلرژی، سینوزیت یا تحریک مخاط بینی شناسایی شود تا درمان متناسب با آن انتخاب شود.

درمان دارویی

بسته به علت آبریزش بینی، پزشک ممکن است داروهایی مانند آنتی‌هیستامین‌ها، اسپری‌های کورتیکواستروئیدی بینی یا سایر داروهای مناسب را تجویز کند. در صورت وجود عفونت باکتریایی، ممکن است مصرف آنتی‌بیوتیک ضرورت داشته باشد؛ بااین‌حال، مصرف آن برای سرماخوردگی ویروسی مؤثر نیست. انتخاب دارو و مدت مصرف باید متناسب با علت و شرایط فرد باشد.

شست‌وشوی بینی با محلول نمکی

شست‌وشوی بینی با محلول سالین می‌تواند به پاک شدن مخاط، گردوغبار و برخی مواد تحریک‌کننده از مجاری بینی کمک کند. این روش برای برخی افراد به کاهش آبریزش و گرفتگی بینی کمک می‌کند. برای شست‌وشوی بینی باید از محلول و آب مناسب استفاده شود و وسایل شست‌وشو نیز تمیز نگه داشته شوند.

دوری از عوامل تحریک‌کننده

اگر آبریزش در اثر آلرژی یا رینیت غیرآلرژیک ایجاد شده باشد، کاهش تماس با عوامل محرک می‌تواند در کنترل علائم مؤثر باشد. گردوغبار، دود سیگار، عطرهای تند، آلودگی هوا و برخی مواد حساسیت‌زا از محرک‌های شایع هستند. شناسایی عامل محرک و محدود کردن تماس با آن، بخشی از روند کنترل آبریزش بینی است.

مصرف مایعات و استراحت کافی

در مواردی مانند سرماخوردگی، نوشیدن مایعات کافی و استراحت می‌تواند به حفظ رطوبت بدن و تحمل بهتر علائم کمک کند. استفاده از مایعات گرم نیز ممکن است احساس ناراحتی ناشی از علائم تنفسی را کاهش دهد. بااین‌حال، این اقدامات بیشتر برای تسکین علائم هستند و علت اصلی آبریزش را درمان نمی‌کنند.

درمان علت زمینه‌ای

اگر آبریزش بینی به دلیل بیماری‌هایی مانند آلرژی، سینوزیت یا رینیت مزمن ایجاد شده باشد، درمان باید برطرف کردن یا کنترل عامل اصلی را هدف قرار دهد. در مواردی که آبریزش طولانی‌مدت یا شدید است، پزشک می‌تواند پس از معاینه، علت را مشخص کرده و مناسب‌ترین روش درمانی را پیشنهاد کند.

در اتنها…

آبریزش بینی اگرچه در بسیاری از موارد ناشی از سرماخوردگی یا آلرژی است اما تداوم آن می‌تواند به دلایل دیگری مانند سینوزیت، رینیت غیرآلرژیک یا تحریک مداوم مخاط بینی مرتبط باشد. توجه به مدت و شدت علائم و همچنین نشانه‌های همراه، در تشخیص علت اهمیت دارد. دکتر رزیتا جعفری، جراح و متخصص گوش و حلق و بینی، می‌تواند با بررسی وضعیت بینی و علائم فرد، علت آبریزش را ارزیابی و روش درمانی مناسب را مشخص کند.